Công tác tư tưởng muốn tạo được sự thống nhất trong nhận thức, đồng thuận trong hành động phải bắt đầu từ nơi đời sống xã hội diễn ra cụ thể nhất - về cơ sở, địa bàn dân cư. Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới xác định rõ yêu cầu “chuyển trọng tâm công tác tư tưởng về cơ sở, về địa bàn dân cư”. Đây không đơn thuần là sự điều chỉnh địa bàn hoạt động, mà đặt ra cách tiếp cận mới: chủ động nắm bắt tình hình, đối thoại, giải thích, thuyết phục, giải quyết vấn đề từ sớm, từ xa ngay tại nơi vấn đề phát sinh; qua đó góp phần củng cố niềm tin, tạo đồng thuận xã hội và nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng trong tình hình mới.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “mọi lực lượng đều ở nơi dân”1, Quán triệt quan điểm đó, Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới2 đã định vị tư duy cốt lõi cơ sở là nơi chủ trương, chính sách đi vào đời sống, xác định phương châm của chiến lược là "Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả", trong đó lấy niềm tin của nhân dân làm thước đo và chuyển từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức, tạo đồng thuận xã hội. Do đó, việc đưa công tác tư tưởng về cơ sở, bám rễ sâu vào từng địa bàn dân cư không chỉ là nhiệm vụ thực thi pháp lý, mà là yêu cầu chiến lược trọng tâm để giữ vững trận địa lòng dân, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới.
Hiện nay, những vấn đề tư tưởng không tồn tại biệt lập mà ngày càng gắn chặt, đan cài hữu cơ với mọi biến động của đời sống kinh tế - xã hội. Mọi vấn đề đời sống thực tế của người dân sẽ trực tiếp phản ánh thành tâm tư, dư luận xã hội, từ đó hình thành nên nhận thức chủ quan, quyết định đến thái độ chính trị và cuối cùng biểu hiện cụ thể ra bằng hành động thực tiễn tại cơ sở. Do đó, Nghị quyết số 25-NQ/TW đòi hỏi công tác tư tưởng phải chủ động đi trước một bước, giải quyết rốt ráo các bài toán đời sống ngay từ cơ sở để dẫn dắt hành động tích cực của Nhân dân.
Cán bộ, giảng viên Trường Chính trị Trần Phú đến thăm và tặng quà tại bản Rào Tre, xã Phúc Trạch
Trong bối cảnh bùng nổ công nghệ hiện nay, không gian tư tưởng của Đảng đã thay đổi một cách căn bản. Nhận thức và dư luận xã hội không còn được tổng hợp thông qua kênh duy nhất hội nghị, cuộc họp hay các buổi sinh hoạt định kỳ. Không gian số đã thực sự trở thành mặt trận cốt lõi - nơi mọi luồng thông tin chính sách được tiếp nhận, chia sẻ, bình luận và kiến tạo nên dư luận của quần chúng trong thời gian thực. Một điểm nghẽn dù nhỏ phát sinh tại một địa bàn dân cư hẻo lánh cũng có thể nhanh chóng vượt ra khỏi biên giới làng xã, tạo làn sóng lan rộng trên mạng xã hội và dễ dàng bị các thuật toán thao túng thổi phồng thành khủng hoảng truyền thông. Chính vì vậy, yêu cầu đưa công tác tư tưởng “về cơ sở” hôm nay phải được tư duy toàn diện: bao hàm cả không gian thực và không gian số. Không thể làm chủ trận địa lòng dân nếu cán bộ cơ sở rời bỏ không gian mạng, khước từ các công cụ số để định hướng và dẫn dắt dòng thông tin tích cực.
Đưa công tác tư tưởng về cơ sở không đơn thuần là việc tăng tần suất phát hành văn bản, đẩy mạnh thông tin một chiều từ trên xuống dưới, mà bản chất là việc tái cấu trúc toàn diện phương thức, quy trình và hệ sinh thái tư tưởng ngay tại địa bàn dân cư thông qua bốn bước chuyển dịch căn cốt:
1. Từ “truyền đạt” sang “nắm bắt và tương tác”
Quy trình công tác tư tưởng truyền thống thường vận hành theo tư duy đường thẳng: “Trên nói - dưới nghe”, lấy việc phát hành văn bản và truyền đạt một chiều làm đích đến. Trong bối cảnh mới, Nghị quyết số 25-NQ/TW yêu cầu phải chuyển dịch mạnh mẽ phương thức tuyên truyền sang cơ chế tương tác đa chiều và thấu cảm tâm lý. Trước khi đưa chủ trương xuống cơ sở, lực lượng làm công tác tư tưởng phải chủ động nắm bắt, giải mã những tầng sâu trong tâm trạng xã hội. Khi triển khai, thay vì đọc báo cáo, tuyên truyền viên phải tiến hành đối thoại trực tiếp, đặt mình vào vị trí của người dân để lắng nghe những băn khoăn, phản biện, từ đó điều chỉnh cách giải thích cho thấu tình đạt lý. Sự chuyển dịch ở đây nằm ở kỹ năng giao tiếp và nghệ thuật thuyết phục: lấy việc lắng nghe để thấu hiểu làm tiền đề, biến quá trình truyền thụ chính trị thành một cuộc trao đổi cởi mở, dân chủ từ hai phía. Chỉ có tương tác đa chiều mới giúp chủ trương của Đảng kết tinh thành niềm tin tự giác của Nhân dân.
2. Từ “xử lý khi có vấn đề” sang “chủ động nhận diện từ sớm”
Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đòi hỏi phải chuyển từ trạng thái thụ động “chạy theo xử lý điểm nóng” sang “chủ động nhận diện, phòng ngừa từ sớm, từ xa”. Không gian tư tưởng hiện nay không cho phép đợi đến khi tâm tư biến thành bức xúc mới tiến hành các biện pháp can thiệp. Muốn bảo vệ trận địa lòng dân, lực lượng làm công tác tư tưởng phải thường xuyên nắm bắt dư luận, theo dõi sát sao những biến động vi mô trong đời sống để kịp thời phát hiện những nguy cơ tác động đến nhận thức và niềm tin. Đặc biệt, Nghị quyết số 25-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu phải hiện đại hóa công cụ dự báo bằng cách khai thác hạ tầng dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để nâng cao năng lực cảnh báo sớm cho cấp ủy, giúp định hướng nhận thức trước khi các thế lực thù địch kịp lợi dụng thuật toán mạng xã hội để kích động khủng hoảng.
3. Từ “tuyên truyền chủ trương” sang “gắn công tác tư tưởng với giải quyết vấn đề của Nhân dân”
Đây là bước trả lời cho câu hỏi làm gì để dân tin? Vận dụng phương pháp luận Hồ Chí Minh, công tác tư tưởng ở cơ sở không thể dừng lại ở việc làm cho người dân thông suốt về mặt nhận thức hay "biết" một chủ trương. Đích đến cuối cùng và cốt lõi nhất của tư tưởng trong giai đoạn mới là phải gắn liền với việc tháo gỡ những điểm nghẽn, giải quyết dứt điểm các vướng mắc về đời sống, quyền lợi thiết thực của Nhân dân. Tư tưởng chỉ thực sự thông khi các bài toán thực tiễn về đất đai, môi trường, an sinh, việc làm... tại cơ sở được chính quyền giải quyết rốt ráo. Logic của bước này khẳng định: Công tác tư tưởng không đứng ngoài đời sống, mà phải thẩm thấu vào quá trình giải quyết công vụ; lấy hiệu quả giải quyết quyền lợi ích đáng của Nhân dân làm thước đo cao nhất cho sức sống của tư tưởng.
4. Từ “một lực lượng chuyên trách” sang “trách nhiệm của cả hệ thống chính trị”
Nghị quyết số 25-NQ/TW khẳng định nguyên tắc thể chế: Công tác tư tưởng là nhiệm vụ của toàn hệ thống chính trị, trong đó cấp ủy và người đứng đầu chịu trách nhiệm toàn diện, không được khoán trắng cho cơ quan chuyên trách, đồng thời phát huy mạng lưới liên kết đa tầng tại cơ sở.
Để chuyển trọng tâm công tác tư tưởng về địa bàn dân cư không dừng lại ở những định hướng mang tính khẩu hiệu, những người trực tiếp, gián tiếp tham gia vào quy trình này cần giải quyết tốt năm câu vấn đề sau:
Thứ nhất, về chủ thể chịu trách nhiệm.
Cần định vị rõ vai trò của cấp ủy và người đứng đầu trong việc đưa công tác tư tưởng vào chương trình thường xuyên, lồng ghép trong mọi quyết sách phát triển kinh tế - xã hội. Người đứng đầu cấp ủy phải trực tiếp bám sát địa bàn, chủ động nắm chắc tình hình tư tưởng của Nhân dân, không né tránh, đùn đẩy hay "khoán trắng" cho lực lượng chuyên trách. Nghị quyết số 25-NQ/TW quy định cứng: Tại mỗi xã, phường, đặc khu phải có một đồng chí trong thường trực cấp ủy trực tiếp phụ trách công tác tư tưởng và lực lượng làm công tác tư tưởng. Đồng thời, thực hiện phân công cụ thể từng ủy viên ban chấp hành chịu trách nhiệm theo dõi, định hướng kịp thời theo từng địa bàn thôn, tổ dân phố và nhóm đối tượng đặc thù.
Thứ 2, phân cấp nắm tình hình cụ thể
Nghị quyết số 25-NQ/TW yêu cầu loại bỏ phương thức nắm tình hình chung chung, chuyển mạnh sang mô hình phân cấp: “Nắm từng địa bàn - từng nhóm đối tượng - từng vấn đề - từng thời điểm”. Lực lượng cơ sở cần tập trung bóc tách sâu bốn lớp thông tin: tâm tư, kỳ vọng của nhân dân; băn khoăn trước quyết sách địa phương; tác động tiêu cực từ thông tin mạng xã hội; và các vấn đề phát sinh có nguy cơ bùng phát thành điểm nóng. Để tối ưu hóa độ chính xác, cấp ủy cơ sở phải thiết lập cơ chế đồng bộ dữ liệu: kết hợp giữa nắm tình hình trực tiếp, báo cáo từ chi bộ với khảo sát xã hội học và phân tích dữ liệu trực tuyến.
Thứ 3, về phương thức làm công tác tư tưởng.
Để thống nhất tư tưởng và dẫn tới thống nhất hành động, công tác tư tưởng tại cơ sở phải vận hành khép kín theo phương châm quán triệt sâu sắc tư tưởng dân chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Xác định đối thoại dân chủ phải trở thành phương thức tác nghiệp quan trọng hàng đầu tại địa bàn dân cư thay vì độc thoại truyền đạt một chiều. Quy trình công tác tư tưởng tại cơ sở phải vận hành khép kín theo chu kỳ hành động: Nắm tình hình đến phát hiện vấn đề, đến đối thoại rồi giải thích cho người dân, sau đó phối hợp với cá cơ quan, đơn vị liên quan giải quyết. Sau khi giải quyết phải lắng nghe ý kiến phản hồi xem cần bổ sung điều chỉnh nội dung gì cho phù hợp. Điểm cốt lõi là đối thoại không chỉ để giải tỏa tâm lý tạm thời, mà phải gắn liền với trách nhiệm phối hợp giải quyết công vụ thực chất của chính quyền và các đoàn thể, sau đó thực hiện phản hồi công khai kết quả cho nhân dân.
Thứ 4, về các không gian, mặt trận tư tưởng
Nghị quyết số 25-NQ/TW yêu cầu triển khai đồng bộ, toàn diện trên cả không gian thực và không gian số:
Không gian thực - trận địa truyền thống: Phát huy tối đa sinh hoạt chi bộ, họp thôn/tổ dân phố, diễn đàn đoàn thể, tiếp xúc cử tri và hoạt động văn hóa cộng đồng để trực tiếp lan tỏa thông tin chính thống, định hướng nhân cách và ứng xử văn minh.
Không gian số - trận địa kỷ nguyên mới: Xây dựng và vận hành hiệu quả các kênh chính thống của địa phương (nhóm Zalo cộng đồng, trang thông tin xã/phường) nhằm cung cấp dòng thông tin chính sách nhanh, ngắn gọn, dễ hiểu; ứng dụng công nghệ để chủ động nhận diện, cô lập và bóc gỡ thông tin sai lệch, tin giả.
Thứ 5, thay đổi căn bản tư duy kiểm tra, đánh giá trong thực hiện công tác tư tưởng
Thay đổi căn bản tư duy kiểm tra, đánh giá theo hướng định lượng thực chất; tuyệt đối không dùng các chỉ số cơ học mang tính liệt kê (số lượng hội nghị, lượt người nghe, số tài liệu phát hành) làm thước đo. Bám sát yêu cầu của Nghị quyết 25-NQ/TW, hệ thống tiêu chí đánh giá phải kết hợp giữa khảo sát xã hội học và phản hồi trực tiếp của người dân, tập trung vào: mức độ hiểu đúng chính sách; việc giải đáp băn khoăn tại cơ sở; năng lực phát hiện điểm nóng từ sớm; tỷ lệ đồng thuận xã hội và niềm tin của Nhân dân đối với đội ngũ cán bộ.
Năm câu hỏi hành động trên cấu thành một mô hình quản trị công tác tư tưởng khép kín, khoa học tại cơ sở. Đây là giải pháp cốt lõi để loại bỏ bệnh hình thức, bảo đảm giữ vững trận địa lòng dân vững chắc trong bối cảnh hiện nay.
Đưa công tác tư tưởng về cơ sở, địa bàn dân cư không phải là thu hẹp phạm vi của công tác tư tưởng, mà là làm cho công tác tư tưởng đi sâu hơn vào đời sống. Đó là sự chuyển từ truyền đạt sang tương tác, từ xử lý sang chủ động dự báo, từ nói cho dân nghe sang lắng nghe để hiểu dân, đối thoại để tạo đồng thuận và giải quyết vấn đề để củng cố niềm tin. Khi công tác tư tưởng thực sự hiện diện ở từng địa bàn, gần dân, sát dân, hiểu dân và đồng hành cùng nhân dân trong giải quyết những vấn đề của cuộc sống, yêu cầu “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả” của chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới mới có thể được chuyển hóa thành hiệu quả thực chất./.
Tài liệu tham khảo:
- Hồ Chí Minh toàn tập, tập 10 Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 453
- Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/08/2026 của Bộ Chính trị về "Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới"
Đưa công tác tư tưởng về cơ sở, địa bàn dân cư – yêu cầu trọng tâm thực hiện chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới
TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TRẦN PHÚ HÀ TĨNH - LỊCH SỬ 81 NĂM XÂY DỰNG, TRƯỞNG THÀNH VÀ CỐNG HIẾN
Trường Chính trị Trần Phú - Gắn trách nhiệm chính trị với công tác dân tộc và an sinh xã hội
Trường Chính trị Trần Phú đạt giải tại Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ 6, năm 2026
Trường Chính trị Trần Phú khai giảng Lớp tập huấn lồng ghép kiến thức dân tộc vào chương trình trung cấp lý luận chính trị
Giảng viên Khoa Nhà nước và pháp luật nghiên cứu thực tế tại Xã Hà Linh và Công ty TNHH MTV cao su Hà Tĩnh
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy lý luận chính trị tại Trường Chính trị Trần Phú hiện nay
Hội đồng cấp tỉnh đề nghị công nhận Trường Chính trị Trần Phú đạt chuẩn mức 1
