Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chuẩn bị bài giảng và nghiên cứu khoa học - cơ hội, trách nhiệm và yêu cầu đối với giảng viên Trường Chính trị Trần Phú
Chủ nhật - 13/09/2026 21:54
Trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là AI tạo sinh, đang làm thay đổi nhanh chóng phương thức tiếp cận tri thức, tổ chức công việc, giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Đối với đội ngũ giảng viên, AI không còn chỉ là một công cụ công nghệ mới mà đang trở thành một phương tiện hỗ trợ trực tiếp cho quá trình xây dựng bài giảng, cập nhật kiến thức, phân tích tài liệu và phát triển ý tưởng nghiên cứu.
Vì vậy, đối với giảng viên trường chính trị, vấn đề đặt ra không phải là có sử dụng AI hay không, mà là sử dụng AI như thế nào để nâng cao chất lượng công việc nhưng không làm suy giảm tính trung thực, trách nhiệm và tính nêu gương của người đảng viên.
Việc ứng dụng công nghệ số, AI trong giảng dạy tại trường chính trị hiện nay không còn là lựa chọn cá nhân, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc theo quy định của Đảng, đồng thời là tiêu chí trong xét công nhận trường chính trị chuẩn.
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược hàng đầu; Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục cụ thể hóa định hướng này.
Quy định số 396-QĐ/TW ngày 06/01/2026 của Ban Bí thư (thay thế Quy định số 11-QĐ/TW ngày 19/5/2021) đặt ra tại Điều 7 yêu cầu 100% giảng viên áp dụng có hiệu quả phương pháp dạy học tích cực, sử dụng thành thạo công nghệ thông tin, công nghệ số trong giảng dạy, nghiên cứu. Điều 11 và Điều 17 yêu cầu cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật bảo đảm chuyển đổi số trong quản lý, đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học. Điều 15 (chuẩn mức 2) yêu cầu trang thông tin điện tử tích hợp cơ sở dữ liệu nghiên cứu, tài liệu học tập, thư viện điện tử. Nói cách khác: năng lực số của mỗi giảng viên hiện nay là một cấu phần trong hồ sơ trường chính trị chuẩn của nhà trường.
Nghị quyết số 43-NQ/ĐU ngày 29/3/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh xác lập định hướng chuyển đổi số cho cả hệ thống Học viện và các trường chính trị.
Chỉ thị số 14/CT-TTg ngày 22/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh bồi dưỡng và đánh giá kiến thức, kỹ năng số đối với cán bộ, công chức, viên chức. Khung kiến thức, kỹ năng số cơ bản kèm Quyết định số 757/QĐ-BKHCN ngày 29/4/2025 đưa "Nhận thức về trí tuệ nhân tạo (AI)" thành kiến thức thành phần bắt buộc trong nhóm Nhận thức số, với yêu cầu cần đạt gồm: hiểu biết cơ bản về AI, biết các ứng dụng AI phổ biến hỗ trợ công việc, và biết các vấn đề cơ bản về đạo đức, quy định pháp lý liên quan đến ứng dụng AI.
Thực trạng ứng dụng AI trong chuẩn bị bài giảng và nghiên cứu khoa học tại Khoa Nhà nước và pháp luật
Trong chuẩn bị bài giảng, AI có thể hỗ trợ xây dựng đề cương, hệ thống hóa nội dung, gợi ý ví dụ và xây dựng các tình huống, thiết kế câu hỏi thảo luận, tạo câu hỏi kiểm tra, chuyển đổi nội dung thành sơ đồ hoặc bảng so sánh, cũng như hỗ trợ cập nhật cách diễn đạt phù hợp với từng nhóm người học. Đối với giảng viên khoa Nhà nước và pháp luật, AI đặc biệt hữu ích trong việc hệ thống hóa văn bản pháp luật, so sánh quy định, xây dựng tình huống pháp lý - hành chính, gợi ý vấn đề thực tiễn và thiết kế hoạt động thảo luận trên lớp.
Trong nghiên cứu khoa học, AI có thể hỗ trợ xác định từ khóa, gợi ý hướng nghiên cứu, xây dựng cấu trúc đề tài, tổng hợp và phân loại tài liệu, hỗ trợ xử lý dữ liệu, dịch thuật, rà soát ngôn ngữ và phản biện sơ bộ một bản thảo.
Tuy nhiên, mức độ ứng dụng AI chuẩn bị bài giảng và nghiên cứu khoa học trong Khoa hiện nay còn chưa đồng đều. Có người sử dụng AI thường xuyên và có phương pháp; có người mới dừng ở việc hỏi - đáp đơn giản. Một số trường hợp có biểu hiện phụ thuộc vào kết quả AI, sử dụng thông tin chưa kiểm chứng, trích dẫn nguồn không chính xác hoặc chưa nhận thức đầy đủ về vấn đề bản quyền, dữ liệu cá nhân và liêm chính học thuật.
Chính vì thế, người nghiên cứu, giảng viên và người học cần có cách tiếp cận phản biện đối với nội dung do AI tạo ra; nếu phụ thuộc quá mức, AI có thể làm hạn chế tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề.
Những khó khăn, thách thức đặt ra
Thứ nhất, nguy cơ sai thông tin và “ảo giác AI”.
AI có thể tạo ra câu trả lời rất thuyết phục nhưng không chính xác, đặc biệt với những vấn đề pháp luật mới, văn bản vừa được sửa đổi hoặc những nội dung đòi hỏi căn cứ chính xác. Đối với giảng viên khoa Nhà nước và pháp luật, đây là rủi ro rất lớn bởi một sai sót về điều luật, số hiệu văn bản hoặc thẩm quyền có thể dẫn đến sai lệch toàn bộ nội dung bài giảng.
Thứ hai, nguy cơ suy giảm tính độc lập và tư duy khoa học.
Nếu sử dụng AI để “làm thay” quá trình suy nghĩ, giảng viên có thể nhanh chóng có một bài giảng hoặc bài viết nhưng lại giảm thời gian đầu tư cho phân tích, lập luận và phản biện. AI phải là công cụ hỗ trợ trí tuệ chứ không thể thay thế tư duy khoa học của người giảng viên.
Thứ ba, vấn đề liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp.
Việc sử dụng AI để tạo ra toàn bộ hoặc phần lớn nội dung của bài báo, đề tài mà không kiểm chứng, không công khai mức độ hỗ trợ cần thiết có thể dẫn tới những vấn đề về đạo văn, tính trung thực của công bố và trách nhiệm của tác giả. Luật Trí tuệ nhân tạo hiện hành đã xác định rõ yêu cầu bảo đảm đạo đức nghiên cứu, liêm chính khoa học và phòng ngừa gian lận, đạo văn khi ứng dụng AI trong nghiên cứu.
Thứ tư, nguy cơ lộ lọt dữ liệu và thông tin chưa được phép công khai.
Giảng viên có thể vô tình đưa vào các nền tảng AI dữ liệu cá nhân của người học, tài liệu nội bộ, hồ sơ nghiên cứu, dữ liệu khảo sát hoặc tài liệu chưa công bố. Đây là vấn đề cần đặc biệt lưu ý trong nghiên cứu khoa học và quản lý giáo dục.
Thứ năm, tâm lý “ngại đổi mới” hoặc ngược lại là “sùng bái công nghệ”.
Một bộ phận có thể không muốn tiếp cận AI vì cho rằng công nghệ phức tạp; trong khi một bộ phận khác lại có xu hướng tin tưởng quá mức vào AI. Cả hai thái cực đều không phù hợp. Điều cần thiết là hình thành “năng lực sử dụng AI có kiểm soát”.
Cơ hội, trách nhiệm và yêu cầu của giảng viên Khoa Nhà nước và pháp luật
Đối với giảng viên, ứng dụng AI cần được nhìn nhận ở hai phương diện: cơ hội nâng cao hiệu quả công tác và trách nhiệm nêu gương trong sử dụng công nghệ.
Trước hết, giảng viên phải là người chủ động học hỏi, thích ứng với công nghệ mới, tránh tư tưởng ngại thay đổi. Việc ứng dụng AI hiệu quả có thể góp phần nâng cao chất lượng bài giảng, tăng năng suất nghiên cứu và dành nhiều thời gian hơn cho những công việc đòi hỏi tư duy chuyên môn sâu.
Tuy nhiên, càng sử dụng AI hiệu quả thì yêu cầu về trách nhiệm càng cao. Người ra quyết định phải chịu trách nhiệm về việc xem xét và sử dụng kết quả do AI cung cấp.
Dùng AI để làm việc tốt hơn, nhưng không dùng AI để né tránh trách nhiệm; dùng AI để mở rộng năng lực tư duy, nhưng không để AI thay thế tư duy; dùng AI để nâng cao năng suất và hiệu quả nghiên cứu và giảng dạy.
Giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng bài giảng và nghiên cứu khoa học đối với giảng viên Khoa NN&PL
Một là, xây dựng quy trình “AI 4 bước” đối với mọi nội dung sử dụng trong giảng dạy
Bước 1 - Giao việc cho AI: xác định rõ AI được sử dụng để làm gì: tìm ý tưởng, lập đề cương, hệ thống hóa, phản biện hay biên tập.
Bước 2 - Kiểm chứng: mọi thông tin quan trọng, đặc biệt là quy định pháp luật, số liệu, trích dẫn, kết quả nghiên cứu phải được kiểm tra bằng nguồn chính thống.
Bước 3 - Chuyên gia hóa: giảng viên phải bổ sung phân tích, quan điểm, ví dụ và kinh nghiệm thực tiễn của mình; không sử dụng nguyên trạng nội dung AI tạo ra.
Bước 4 - Chịu trách nhiệm: người đứng tên bài giảng, bài viết hoặc công trình phải chịu trách nhiệm cuối cùng về tính chính xác và trung thực của sản phẩm.
Hai là, đối với giảng viên khoa Nhà nước và pháp luật, hình thành nguyên tắc “AI gợi ý - nguồn chính thống quyết định”.
Khi sử dụng AI để nghiên cứu pháp luật, cần ưu tiên kiểm chứng tại các nguồn chính thức như Cổng thông tin điện tử Chính phủ, Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, Quốc hội, các bộ, ngành và cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
AI chỉ nên được sử dụng để tìm vấn đề, gợi ý cấu trúc hoặc hỗ trợ phân tích; căn cứ pháp lý cuối cùng phải được kiểm tra từ văn bản gốc.
Ba là, xây dựng “thư viện prompt” dùng chung của bộ môn/khoa.
Có thể xây dựng ngay một thư viện gồm các mẫu prompt cho những nhiệm vụ thường xuyên như:
Xây dựng đề cương bài giảng; Tạo tình huống quản lý hành chính nhà nước; So sánh hai quy định pháp luật; Xây dựng câu hỏi thảo luận; Phản biện một luận điểm; Gợi ý đề tài nghiên cứu; Rà soát cấu trúc bài báo; Kiểm tra tính logic của lập luận. Cách làm này giúp chuyển từ việc “dùng AI theo cảm tính” sang “dùng AI theo quy trình chuyên môn”.
Bốn là, áp dụng nguyên tắc “không đưa dữ liệu nhạy cảm vào AI công cộng”.
Trước khi nhập dữ liệu vào công cụ AI cần tự hỏi ba câu: Dữ liệu này có chứa thông tin cá nhân không? Đây có phải tài liệu nội bộ hoặc chưa công bố không? Tôi có quyền đưa dữ liệu này lên nền tảng AI không?
Nếu chưa chắc chắn thì không đưa dữ liệu vào hệ thống AI công cộng.
Năm là, đưa nội dung sử dụng AI có trách nhiệm vào sinh hoạt chuyên môn và sinh hoạt đảng.
Có thể định kỳ tổ chức các buổi trao đổi ngắn, mỗi buổi 30-45 phút, theo phương thức “mỗi giảng viên chia sẻ một cách sử dụng AI hiệu quả và một rủi ro đã gặp”. Đây là cách đào tạo tại chỗ, ít tốn kinh phí nhưng có khả năng lan tỏa nhanh.
Sáu là, xây dựng chuẩn mực “AI có trách nhiệm” đối với giảng viên.
Có thể thống nhất 5 nguyên tắc: Không sử dụng AI để gian dối; Không sử dụng AI thay thế tư duy chuyên môn; Không đưa dữ liệu trái phép vào AI; Không sử dụng thông tin AI chưa kiểm chứng; Không đùn đẩy trách nhiệm cho AI.
Đây cũng là cách cụ thể hóa yêu cầu về đạo đức, trách nhiệm và tính nêu gương của giảng viên trong môi trường số, nhưng không đánh đổi tính trung thực và liêm chính khoa học.
Tác giả: Th.S Nguyễn Anh Tấn - Giảng viên Khoa Nhà nước và pháp luật
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chuẩn bị bài giảng và nghiên cứu khoa học - cơ hội, trách nhiệm và yêu cầu đối với giảng viên Trường Chính trị Trần Phú
Khai giảng các lớp Trung cấp Lý luận chính trị hệ tập trung năm học 2026 – 2027
Khoa Xây dựng Đảng tổ chức sinh hoạt chuyên môn triển khai thực hiện giáo trình trung cấp lý luận chính trị
Tưởng nhớ 95 năm Ngày mất của Tổng bí thư Trần Phú
Chi bộ khoa Nhà nước và pháp luật lãnh đạo ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy lý luận chính trị
Hà Tĩnh - Từ Mùa thu độc lập đến khát vọng vươn mình
Phát huy sức mạnh Đại đoàn kết toàn dân tộc – Bài học từ Cách mạng tháng Tám đến yêu cầu trong Kỷ nguyên mới
Hội thảo khoa học “Nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn tại Trường Chính trị Trần Phú đáp ứng yêu cầu trường chính trị chuẩn mức 2 - Thực trạng và giải pháp”
